IB’nin güncel çevrim içi uygulamaları ve araştırma kaynakları üzerinden bir değerlendirme

Çevrim içi öğrenme topluluğunu temsilen hazırlanmış editoryal illüstrasyon.

“Bulutta okul” fikrini değerlendirirken önce benzer görünen ama farklı olan üç uygulamayı ayırmak gerekir: Sugata Mitra’nın School in the Cloud / SOLE yaklaşımı, IB’nin öğrencilerin tek tek dersleri çevrim içi almasına yönelik Pamoja dersleri ve tüm Diploma Programı’nı uzaktan sunmayı amaçlayan IB Online DP pilotu. Bunlar aynı uygulama değildir. Aralarındaki farkı görmek, hem “IB çevrim içi okul açıyor mu?” sorusunu doğru yanıtlamayı hem de bu modellerin eğitim açısından ne sunduğunu değerlendirmeyi sağlar.

Şekil 1. SOLE, Pamoja ve Online DP pilotu farklı kapsam ve amaçlara sahiptir.

IB’de çevrim içi öğrenme iki ayrı seçenek sunuyor

IB’nin DP çevrim içi sayfası iki olanağı tanımlıyor. Birincisi, yetkili bir IB Dünya Okuluna kayıtlı öğrencilerin kendi okullarında bulunmayan bazı DP derslerini çevrim içi alabilmesi. Bu dersler IB ile çalışan Pamoja üzerinden sunuluyor. İkincisi ise öğrencilerin tüm Diploma Programı’nı uzaktan tamamlamasına imkân tanımayı amaçlayan Online DP pilotu. Tek bir dersi çevrim içi almakla bütün DP’yi çevrim içi yürütmek aynı şey değil (International Baccalaureate Organization [IBO], 2026a, 2026c).

IB’nin açıklamasına göre tam DP pilotu Mart 2022’de başladı. Pilot, seçilmiş ortak kurumlarla yürütülüyor ve geleneksel bir okula devam edemeyen öğrencilerin IB eğitimine erişimini artırmayı hedefliyor. IB’nin pilot sayfasında Aoba, Dwight Global Online, Eastwood Global, King’s InterHigh, OnWorld–Nazaret Global Education ve Montserrat School, Scotch Global ve SEK Education Group ortaklar arasında listeleniyor (IBO, 2026b).

Pilotun çevrim içi olması, öğrencilerin öğrenme topluluğundan bütünüyle ayrıldığı anlamına gelmiyor. IB, ortaklarıyla çevrim içi öğrenciler arasında iş birliğine dayalı öğrenme topluluklarının nasıl kurulabileceğini araştırdığını belirtiyor. Aynı açıklamada çevrim içi öğrencilerin sınavlarını yüz yüze DP okullarında aldığı, değerlendirme biçiminin diğer DP adaylarıyla aynı olduğu ve kazandıkları yeterliğin aynı olduğu bilgisi de yer alıyor (IBO, 2026b).

IB’nin yayımladığı son pilot sayıları

PİLOTUN YAYIMLANAN ADAY SAYILARI

2026 için verilen sayı gerçekleşmiş sonuç değil, IB’nin 19 Şubat 2026’da yayımladığı öngörüdür.

IB’nin pilot sayfasında Mayıs 2024 oturumunda yaklaşık 60, Mayıs 2025’te ise üç pilot ortağında yaklaşık 140 aday bulunduğu belirtiliyor. Sayfa, Mayıs 2026 için yaklaşık 200 aday öngörüyor. Ancak sayfanın son güncelleme tarihi 19 Şubat 2026’dır. Bu nedenle 200 sayısı gerçekleşmiş Mayıs 2026 sonucu değil, IB’nin o tarihte yayımladığı öngörüdür. İncelenen resmî sayfada Mayıs 2026 oturumu için daha sonra yayımlanmış gerçekleşmiş aday sayısı bulunmuyor (IBO, 2026b). Bu sayılar pilotun ölçeğinin büyüdüğünü gösteriyor; tek başına akademik başarı ya da yüz yüze eğitimle eşdeğerlik kanıtı sayılmaz. Katılımcı sayısı ile öğrenme sonuçları farklı verilerdir.

IB’nin 2024 literatür incelemesi ne söylüyor?

IB için University of Mississippi bünyesindeki Center for Research Evaluation tarafından hazırlanan Review of Literature on Student Outcomes in Online Learning başlıklı rapor, çevrim içi DP pilotunun sonuçlarını ölçen bir değerlendirme değildir. Raporun amacı, çevrim içi öğrenme araştırmalarını tarayarak öğrenci sonuçları ve başarı göstergeleri hakkında IB’ye genel bir literatür çerçevesi sunmaktır. Rapor 92 makaleyi incelemiş; çevrim içi ve yüz yüze öğretimi karşılaştırmış, çevrim içi öğrenmenin yarar ve güçlüklerini ele almıştır (Center for Research Evaluation [CERE], 2024).

İncelemede ele alınan başarı göstergeleri arasında ders tamamlama, programdan ayrılma ve akademik performans bulunuyor. Akademik performans; sınav sonuçları, ders notları, standart değerlendirmeler ve projeler gibi farklı ölçülerle incelenebiliyor. Raporun özetinde çevrim içi ders tamamlama ve ayrılma oranlarının yüz yüze öğretimle karşılaştırılabilir olabildiği, ancak sonuçların ders tasarımı, öğretmen-öğrenci etkileşimi ve öğrencilerin dijital becerileri gibi etkenlere bağlı olduğu aktarılıyor. Raporda ayrıca açık beklentiler, yapılandırılmış dersler ve esnek hızda ilerleme; çevrim içi öğrenmede farklı ihtiyaçlara yanıt vermek için önemli tasarım unsurları olarak belirtiliyor (CERE, 2024).

Bu raporu kullanırken önemli bir sınırı korumak gerekir: 92 makaleyi kapsayan genel bir literatür incelemesi, çevrim içi DP pilotunun kendi öğrencileri üzerindeki sonuçlarını doğrudan ölçen bir çalışma değildir. Bu nedenle rapordaki genel çevrim içi öğrenme bulguları, IB pilotunun başarı kanıtı gibi sunulmamalıdır.

SOLE yaklaşımı bu tabloya nasıl bağlanıyor?

Sugata Mitra’nın School in the Cloud fikri, IB Online DP pilotuyla aynı model değildir. Mitra’nın yaklaşımında öğrenciler büyük ve açık uçlu bir soru çevresinde küçük gruplar hâlinde araştırma yapar; interneti ve akran iş birliğini kullanır. TED konuşmasında bu fikir, öğrencilerin birbirlerinden ve çevrim içi rehberlerden destek aldığı bir öğrenme ortamı olarak anlatılır (Mitra, 2013).

Dolan ve arkadaşlarının 2013’te yayımlanan çalışması, SOLE’yi İngiltere’de bir ilkokul sınıfında iki yıl boyunca uygulayan bir öğretmenin deneyimini inceler. Çalışma, SOLE’nin sınıf ortamına nasıl uyarlanabileceğini ve dönüştürücü etkisinin ne ölçüde gerçekleştiğini sorgular. Bu nedenle SOLE’yi “öğretmensiz okul” diye basitleştirmek doğru olmaz; araştırma, yaklaşımın mevcut eğitim düzeniyle nasıl ilişki kurduğunu da tartışır (Dolan et al., 2013).

Mitra ve Dangwal’ın 2010 tarihli Kalikuppam araştırması da kendi kendine örgütlenen öğrenmenin her koşulda aynı sonucu vereceğini kanıtlamaz. Araştırma, Hindistan’da belirli bir yaş grubundaki çocukların moleküler biyoloji konularını internet kaynaklarıyla öğrenmesini ve konu uzmanı olmayan bir aracının desteğiyle ortaya çıkan sonuçları inceler. Yazarlar, bu bağlamda kendi kendine örgütlenen ve aracılı öğrenmenin fırsatlar yaratabileceğini belirtir. Bulguların farklı yaşlara, derslere ve eğitim sistemlerine doğrudan genellenmesi dikkat gerektirir (Mitra & Dangwal, 2010).

Payal Arora’nın 2010 tarihli incelemesi bu tabloya eleştirel bir boyut ekler. Arora, Hindistan’daki iki öğrenme istasyonunun sürdürülebilirliğini inceleyerek ücretsiz dijital erişimin tek başına kalıcı bir öğrenme ortamı yaratmayabileceğini tartışır. Bu çalışma, her dijital öğrenme projesinin başarısız olduğu anlamına gelmez; yerel koşulların, topluluk desteğinin ve uygulamanın devamlılığının önemini hatırlatır (Arora, 2010).

Eğitim açısından değerlendirme

IB Online DP pilotu bir programın çevrim içi sunulma biçimini araştırıyor; SOLE ise öğrencilerin sorular etrafında nasıl öğrenebileceğine ilişkin bir yaklaşım sunuyor. Bu iki örnekten çıkarılabilecek ortak eğitimsel soru, teknolojinin varlığından çok öğrenme topluluğunun nasıl kurulduğudur. Öğrencilerin çevrim içi ortamda düzenli akademik ve sosyal destek alıp alamadığı, öğretmen-öğrenci etkileşiminin nasıl sürdürüldüğü, kaynakların eleştirel değerlendirilmesinin nasıl öğretildiği ve öğrenme çıktılarının nasıl izlendiği önem taşır.

IB’nin pilot sayfasında vurguladığı iş birliğine dayalı öğrenme toplulukları ile 2024 literatür incelemesinde kullanılan başarı göstergeleri birlikte düşünüldüğünde, “bulutta okul” fikrinin niteliğini yalnızca derslerin çevrim içi sunulması belirlemez. Öğretim tasarımı, rehberlik, topluluk ve değerlendirme de öğrenme deneyiminin parçalarıdır. Bu, kaynaklardan hareketle yapılan bir eğitimsel değerlendirmedir.

Bir okulun bu alanda atabileceği ölçülü ilk adım, resmî bir çevrim içi DP açtığını varsaymak değil; farklı okullardan öğrencileri ortak bir araştırma sorusu, çevrim içi seminer veya disiplinler arası proje çevresinde buluşturan küçük bir pilot tasarlamak olabilir. Bu öneri IB’nin mevcut pilotunun parçası değildir. IB’nin çevrim içi öğrenme topluluklarına verdiği önem ile SOLE’nin ortak araştırma yaklaşımından hareketle geliştirilebilecek ayrı bir okul uygulamasıdır.

Kaynakça

Arora, P. (2010). Hope-in-the-wall? A digital promise for free learning. British Journal of Educational Technology, 41(5), 689–702. https://doi.org/10.1111/j.1467-8535.2010.01078.x

Center for Research Evaluation, University of Mississippi. (2024). Review of literature on student outcomes in online learning. International Baccalaureate Organization. https://ibo.org/globalassets/new-structure/research/pdfs/dp-online-learning-literature-review.pdf

Dolan, P., Leat, D., Mazzoli Smith, L., Mitra, S., Todd, L., & Wall, K. (2013). Self-organised learning environments (SOLEs) in an English school: An example of transformative pedagogy? Online Educational Research Journal, 3(11), 1–19. http://www.oerj.org/View?action=viewPDF&paper=109

International Baccalaureate Organization. (2026a, February 19). DP online. Retrieved October 13, 2026, from https://ibo.org/programmes/diploma-programme/dp-online/

International Baccalaureate Organization. (2026b, February 19). Online DP pilot. Retrieved October 13, 2026, from https://ibo.org/programmes/diploma-programme/dp-online/online-dp-pilot/

International Baccalaureate Organization. (2026c, June 2). Pamoja online courses. Retrieved October 13, 2026, from https://ibo.org/programmes/diploma-programme/dp-online/pamoja-dp-online-courses/

Mitra, S. (2003). Minimally invasive education: A progress report on the “hole-in-the-wall” experiments. British Journal of Educational Technology, 34(3), 367–371. https://doi.org/10.1111/1467-8535.00333

Mitra, S. (2013, February). Build a school in the cloud [TED Talk]. TED. https://www.ted.com/talks/sugata_mitra_build_a_school_in_the_cloud

Mitra, S., & Dangwal, R. (2010). Limits to self-organising systems of learning—the Kalikuppam experiment. British Journal of Educational Technology, 41(5), 672–688. https://doi.org/10.1111/j.1467-8535.2010.01077.x