İbrahim Ergin

Okul Yönetiminde Stratejik Karar Alma ve "Oyun Kurucu" Rolünün Üstlenilmesi

Son günlerde bölgesel çatışmalar ile ilgili haberlerde enerji arzına ek olarak deniz altındaki internet kabloların da karşı tarafa bir koz olarak kullanıldığı konuşulmaktadır. Enerji maliyetlerindeki artışın bugün bazı Avrupa ülkelerinde toplumsal tepkilere yol açtığı bilinmektedir. Toplumun tepki vereceği düşünülen ve endişe uyandıran bir diğer konunun da küresel internetin kesilmesi ve buna bağlı olarak hayatımızın her anında kullanılan devasa veri trafiğinin de olumsuz etkilenmesidir. Bu durum, modern dünyada verinin en kıymetli stratejik kaynaklardan biri haline geldiğini ve insanlığın ona ne derecede bağlı olduğunu göstermektedir.

Üretilen veri hacminin hesaplanamayacak boyutlara ulaşmasının, veri madenciliği (data mining) gibi yeni uzmanlık alanlarını ortaya çıkardığı bilinmektedir. Veri madenciliği süreçleri sayesinde doğru verinin tespit edilmesi, sistematik bir biçimde analiz edilmesi ve bu analizler doğrultusunda proaktif aksiyonlar alınması, kurumların sürdürülebilir başarısı için kritik bir önem taşımaktadır. Bu dijital dönüşümün eğitim sektörüne yansımaları incelendiğinde, okullarda da her geçen gün artan ve çeşitlenen devasa bir veri birikimi oluştuğu gözlemlenmektedir. Söz konusu verilerin doğru analiz edilerek anlamlı bilgilere dönüştürülmesinin, eğitim kurumlarının geleceği ve rekabet gücü açısından hayati bir öneme sahip olduğu değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, modern eğitim liderlerinin yalnızca günlük idari süreçleri yürüten değil, kurumun ürettiği bu verileri doğru kullanabilen, yorumlayabilen ve kurumsal vizyonu bu analitik bulgular üzerine inşa edebilen kişiler olması gerektiği öngörülmektedir.

Bilimde teknik olarak mümkün olmayan deneyler için bazen soyut deneyler oluşturulur veya istatistik kullanılarak bazı sonuçlara ulaşılabilmektedir. Bir örnek vermek gerekirse, modern periyodik tablo henüz tamamlanmamışken, o dönem bilinmeyen elementlerin var olması gerektiği, bilinen elementlerin atom numaraları ve kütle numaraları değerlendirilerek tahmin edilmiş ve sınıflandırma yapılmıştır. Var olması beklenen ve sonradan var oldukları ispatlanacak bu elementlerin reaksiyon eğilimleri de tahmin edilebilmiştir. Tıpkı bu bilimsel öngörü sürecinde olduğu gibi eğitim kurumlarının yönetim süreçlerinde de her gün onlarca karar alınmasını gerektiren durumlar olmaktadır. Bazı durumlar, daha önceden tecrübe edilmeyen veya çevresel parametrelerin değişmiş olduğu benzer özelliklere sahip olan durumlar olabilmektedir. Bu dönemlerde karar almak gerektiğinde, bir eğitim liderinin sadece sezgilerine göre değil yeni şekillenen parametreleri doğru bir matematiksel formül ile sonuçlandırarak karar alması gerekmektedir. Ancak okul yönetimi kapsamında alınan bu kararların yalnızca bugünü değil, kurum kültürünü ve geleceğin toplumunu da şekillendirdiği unutulmamalıdır. Hızla değişen dünyada, "kriz çözme ve reaktif tepki verme" odaklı geleneksel okul yönetimi anlayışının, yerini "stratejik, veriye dayalı ve öngörülü" liderlik yaklaşımlarına bırakması bir zorunluluk olarak değerlendirilmektedir.

Bu temelde, eğitim yönetimi pratikleri işletme stratejileri perspektifiyle incelendiğinde, modern eğitim kurumlarının üst seviyelere taşınabilmesi adına üç temel stratejik adımın atılması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

1. Sezgisel Yaklaşımlardan Veri Odaklı (Data-Driven) Yönetime Keskin Geçiş Eğitimciler için sezgisel yaklaşımların son derece kıymetli olduğu bilinmektedir. Okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise kademelerindeki tüm eğitim süreçlerinde öğrencilerle kurulan duygusal bağların, onların gelişimine büyük bir katkı sunduğu kabul edilmektedir. Aynı zamanda, okul yönetim süreçlerinde öğretmenlerin de çalıştıkları kurumlarla ve okul liderliğiyle duygusal bağlar kurma eğiliminde oldukları bilinen bir gerçektir. Ancak, eğitim ekosistemindeki bu değerli sezgisel ve duygusal yaklaşımlar somut verilerle desteklenmediğinde, atılan iyi niyetli adımların kurumsal ölçekte bir "stratejik körlüğe" dönüşme riski taşıdığı gözlemlenmektedir. Akademik gelişim, öğretmen performansı, kampüs iklimi ve bütçe optimizasyonu gibi süreçlerin anlık performans göstergeleri üzerinden takip edilmesiyle, sorunlara kriz halini almadan müdahale edilebilmesi sağlanmaktadır. Karar destek sistemlerinin okul yönetiminin merkezine konumlandırılmasının, kurumu olayların peşinden sürüklenmekten kurtararak geleceği tasarlama kapasitesini artırdığı ifade edilmektedir.

2. Bir "Katalizör" Olarak Eğitim Liderliğinin Konumlandırılması Kimya biliminin temel mekanizmalarından biri olan "katalizör" kavramı, eğitim liderliği için güçlü bir metafor olarak ele alınmaktadır. Tıpkı bir katalizör gibi, stratejik liderliğin de kurumsal reaksiyonlara yön verdiği, karşılaşılan engelleri (aktivasyon enerjisini) düşürdüğü ve sonuç olarak kurumun tüm dinamiklerin en yüksek hız ve verimle çalışmasını sağladığı kabul edilmektedir. Okul yönetiminde stratejik karar alma sürecinin, mikroyönetim (micromanagement) yapmak yerine; öğretmenlerin, öğrencilerin ve velilerin potansiyellerini açığa çıkaracak eğitim ortamının tasarlanması üzerine inşa edilmesi gerekmektedir.

3. Stratejik Bir "Oyun Kurucu" Rolünün Üstlenilmesi Stratejik planlama süreçlerinde; gelecekteki olası hamlelerin, çevresel dinamiklerin ve mevcut kaynakların en verimli kullanımının bir bütün olarak analiz edilmesi gerekmektedir. Eğitim sektörünün ve yönetiminin de bu stratejik temelden farklı olmadığı açık bir gerçektir. Yapay zeka entegrasyonu, yeni nesil öğrenme modelleri ve uluslararası akreditasyon süreçlerinin önem kazandığı günümüzde, anı kurtarmaya yönelik kararların kurumları gerilettiği bilinmektedir. Bu noktada, "oyun kurucu" liderlerin yalnızca mesleki sezgileriyle hareket etmedikleri, aynı zamanda devasa veri havuzlarındaki bilgiyi doğru okuyabilen ve analitik bulgular ışığında karar alma refleksleri son derece kuvvetli profiller olmaları gerekmektedir. Yarını bugünden okuyabilen geleceğin okullarının, teknoloji ile bilimi entegre eden, vizyoner bir bakış açısıyla hareket eden ve mevcut kuralları takip etmek yerine veriden aldığı bu analitik çeviklikle "oyun kurucu" konumuna geçen liderler tarafından inşa edileceği inkâr edilemez bir gerçektir. Editörlüğünü Prof. Dr. İsmail Bakan’ın yaptığı “Çağdaş Yönetim Yaklaşımları – İlkeler, Kavramlar ve Yaklaşımlar” adlı kitapta da belirtildiği üzere, örgütlerin başarısında birinci derecede sorumlu tutulan yöneticiler, başarılı olabilmek için birtakım özelliklere, yeteneklere ve davranış biçimlerine sahip olması gerektiği belirtilmiştir. Bu yeteneklerden biri de özellikle stres veya kriz dönemlerinde hızlı karar vermenin gerektiği durumlarda etkili sonuçlar doğurabilecek en doğru kararı verebilmeleri ve karar verme sürecinde risk alabilmeleri ile ilgilidir. Bunun da günümüzde, sezgisel yaklaşımlardan ziyade eldeki verilerin hızlı ve doğru analizi ile geleceğin projeksiyonunu yapabilme ile ilgilidir.

Bir kurumun ve o kurumdaki eğitim liderlerinin stratejik reflekslerinin gelişmesi, sahip oldukları kurumsal hafıza ve köklü yapı ile doğrudan ilişkilidir. Güçlü temelleri olmayan kurumların yenilikler karşısında savrulduğu bir çağda, 140 yıllık köklü geçmişiyle kurumumuz, yöneticilerinin 'oyun kurucu' vizyonunu güvenle hayata geçirebilmeleri için ihtiyaç duyulan o eşsiz ekosistemi doğal olarak sunmaktadır.